Mont-Real recibiunos con choiva e despídenos con choiva, o cal non é problema por o metro funciona coma unha cidade baixo a terra, e cando as condicións climáticas non son apropiadas, pois lévate a museos, teatros, restaurantes, museos, e incluso deixate en moitos hoteis da cidade. Os días que pasamos souberon a pouco pois esta é unha cidade moi agradable, e máis nesta época do ano. O máis recomendable do que vimos foi o Écomusée Du Fier Monde deicado ó pasado industrial e á clase obreira quebequesa, concretamente do quartier centro-sud de Montreal. Este museo está nos baños públicos de estilo arquitectónico art-decó, e conserva a estructura orixinal, ubicando as exposicións na zona dos vestiarios na primeira e segunda pranta. Artistas locais e historiadores, e os propios habitantes da zona son os verdadeiros promotores de este museo. Nesta ocasión, fíxose unha exposición á empresa de galletas Viau que estivera ubicada na Rúa Ontario ata fai ben pouco, á inauguración acudiron antigos empregados, que fixeron seu esta obra artística. Realmente un lugar fantástico. A parte diso, xa vos podedes imaxinar, os parques con esquíos, a xente moi agradable e francófona (72% dos mont-realeses falan este idioma, aínda que se defenden xenial en inglés) e moita vida cultural (librerías, teatros, concertos, cines, máis de trinta museos -moitos deles gratuítos- e moito apoio público). Visitamos o Museo de Arte Contemporánea de Montreal , e alí acordeime da etapa de Gloria Moure dirixindo o CGAC, que aínda que con críticas ó seu traballo, permitiu que coñecéramos a autores como Vik Muniz (hoxe no museo había un catálogo do CGAC dunha exposición deste home), Christian Boltanski, ou Ana Mendieta. Agora intenta retomarse o traballo feito, pero creo que sempre chegaremos ou moi cedo ou moi tarde. Sempre nos quedará Québec!

Perdimos unha oportunidade de ouro para saltar á fama. Como case sempre que hai unha catástrofe no mundo, La Voz de Galicia busca a un informante fiable (é dicir) a un galego residente no lugar, para que de a versión “en clave do país” dos feitos. Que nos van a contar a nós os residentes en San Diego dos incendios que non poida facer un/ha galego/a. Neste caso foron os lucenses Delia Riesgo (de solteira Dorado) que leva 27 anos en San Diego e David Méndez Rodríguez, estudiante de Viveiro que acababa de chegar ó campus e que sinala sobre o tema o seguinte comentario trascendental: «Yo dormí toda la noche de un tirón con mi grupo de estudiantes y por la mañana me despertaron ofreciéndome una bandeja de donuts. Te traen hasta el desayuno a la cama, pensé». O noso é todo envexa, claro que sí, vivindo alí e perder esta oportunidade. A fama non a da o traballo, senón os xornais, e que orgullo para nais e avoas sair comentando o dos donuts e que sinalen a que localidade pertences. Sobre os incendios, e en clave seria, dicir que son “wildfires“, fogos incontrolados que xorden por sete frontes á vez en unha zoa de alta presión urbanística. En Galicia xa estaríamos falando de conspiración ou pedindo algunha dimisión, pero en California esto é unha catastrofe natural para a que coma sempre o seu estado non estaba preparado, e velaí esas imaxes de milleiros de persoas hacinadas nun estadio que xa forman parte do tipismo norteamericano e  que teñen un corte terceiro mundista. Pero o importante, é que non saimos na Voz, o resto é o de menos, catástrofe a la americana.

No pequeno estudio que ocupaba durante a miña estadía alemá, nevando e a varios graos baixo cero, a min só se me ocorría preguntarme cómo é que faría aquela xentiña para airear a casa? Nuca puiden descubrilo, pero unha colega italiana ensinoume entusiasmada como conseguira artellar un tendal para evitar ter que recurrir á tan temida secadora.

Nunha das miñas primeiras residencias en París, estaba terminantemente prohibido tender a roupa da ventana para que secase. Seica alteraba a estética do edificio. En San Francisco só se podía ver roupa pendurada das casas en Chinatown.

E é que finalmente o que nos vai distinguir do resto é o xeito en que aireamos os nosos trapos.

Pouco nos resta en terras americanas, o luns marchamos a Montreal onde estaremos unha semana, e o próximo luns arribamos a Quito. Aceptamos no tempo que resta peticións ou encargos. Polo momento, o máis orixinal que nos pediron foi area de calquera praia do mundo (seica nun colexio coruñés teñen unha colección de areas do mundo) e chapas de botellas (coleccionismo). Co que se algún/ha de vós ten algún antollo. Este é o momento, senón vai ter que vir por él a esta esquina do mundo.

(Fotografía: Angêle Etoundi Essamba: “Figuracións da árbore”)